Ahmad Sampang ibnu Hajiri, MD

A Personal blog by a Tausug medical student (now a doctor!) from Sulu and the stories that inspired him.
Follow Me

(kiyasulat sin pila bulan na in limabay yaun...)

Bismillah.

Sin pila bulan na in limabay yaun (agun hangka tahun na maray’) ha wala’ pa aku timagna’ nag-iskul ha UP Med, awn jimatu hambuuk parakála mabilang ku hambuuk pangadjian káku’ ha hál sin halga’ sin kabuhi’ iban sin kamatay. Ini in suysuy hayadtu:

“Hambuuk adlaw landu’ mapasu’ in suga diy ha tiyanggi sin sambuwangan (Zamboanga).  Awn piyakawa’ káku’ sin nakura’ namu’ ha upis (office) sin mataas-suga yadtu hangkan didtu na aku ha tiyanggi sambilk imaun iban nag-Zuhur. 

Amun sung na aku magbalik, harap na aku pa parádahan jiyp awn larak-larak sasakatan (biya’ Van sadtu, sa’ wayruun na silikan. Halu’ na ba bang iyanun). Bukun malayu’ ha sasakatan larak yadtu ha higad dán, awn isab kiyta’ ku manga tau nagpupuwn-puwn bihán (maray’ manga magdaragang yadtu katan). Biya’ awn naghilu-hala’ ridtu; awn kunu’ piyunung lawng sin magdaragang siga namumuwkut ha higad dán iban dagangan niya. Sa’ wayruun na aku nagmahi hádtu. Maparat na in suga adlaw yadtu hangkan wayna aku himapit himáti bang nag-unu yadtu. Iban bukun ku ra isab addat in manglamud-lamud bihádtu bang wayruun da karáhan. 

Sakali nakasakat mayan aku pa taas jiyp (didtu aku ha uw sin jiyp), ampa na aku namahid-mahid sin bayhu’ ku dayng ha hulas sin pasu’ sin suga (iban pagkabkab ku sin notebook ku bihán). Limingi’ aku magbalik madtu pa manga tau nagpupuwn yadtu. Day’-day’ pa inut-inut na nag-iyg in manga tau, biya’ nag-iilung-ilung in kaybanan miyamanaw bihán. Awn na má kiyta’ ku sambil dimágan, iyuulakan sin kaybanan papag-uws-uwsun.  

Aha, awn na tuud usug simuuk madtu pa jiyp sung da isab magad. Pag-suuk niya, sung kun a siya asubuhun bang unu in jimatu ridtu sa’ kiyaunahan aku sin draybir (driver) sin jiyp:

“Uwah! Mahi yan utu’? Unu ta’ in hilu-hala’ yan?” ulak sin draybir.

Imilung-ilung in usug yadtu, “Awn lawng maas usug naligad kaina ridtu. Naistruwk (stroke) kunu’ lawng nila pasal sin pasu’ sin suga.”

Kiyublaan aku. Hain na baha’ in maas usug yadtu? Piyasilung nila ra baha’? Subay sáun ha’wasan in taud sin tau bat siya makanapas maraw. Awn baha’ duktur masuuk mari makatabang? Anduw’ misan da kuman nars, adakala awn nars yari ha miyamanaw makatabang kaniya… Mabaya’ aku madtu tumabang sa’ hiyawiran ku in baran ku. Biya’diin bahasa in katabang ku kaniya? Wayruun pa misan aku panghati unu-unu ha pagtawagun “Basic Life Support (BLS)”.  Biya’diin pa in biya’ háun? Wayruun na aku nahinang duwal in imiyan “SubhanaAllah…”

Pagliling ku balik pa taykud awn na manga pulis nagdatungan, sampay ambulans miyamagad kanila. Imatud da isab madtu in usug amun iyasubu sin draybir kaina. Ampa siya namuwng, 

[Bahagian hika-ruwa. Bassaha naa in bahagian nakauna dayndiy: Pagburus: bahagian 1]

          Ha lawm sin siyam bulan jumati ini katán. Mataud pa dugaing indaginis ngiy’ parasahn bang in babai nagbuburus sa’ wala’ natu’ na siyabbut dayndiy. Yan in pagtikdag sin anak ha lawm tiyan, in hapdus niya di’ agun mabista. Sa’ sandalan da sin Ina’ ta. Yan in bug-at sin bata’ yaun ha lawm tiyan niya, kahunitan na siya agun manaw. Sa’ sandalan da sin Ina’ ta. Yan in ngiy’ parasahan sin baran. Sandalan nila ra. Sampay dumatung in sangput pag-anak amun wayruun na sumibu’ sin sakit niya. Allahu Akbar! in hunit sin mag-anak di’ hikasipat in sakit niya (Alhamdulillah biháun, awn na manga anesthesia; sa’ ha wala’ pa in manga modern facilities wayruun hipag-ubat kanila). Bihadtu na in sakit biya’ da kaw iyuturan lima. Sa unu? Siyandalan nila ra. Ha pagbugsak ta pa sikaan, hat kakitaan in anak nila yaun na nagkukulihik nagtatangis, maka-uyum pa sila. Malawa’ katan in sakit iban ngiy’ parasahan liyabayan nila. Masha Allah.


          Hangkanda isab siyabbut sin Rasul (SAW) in Ina’ nakatuw ha hambuuk hadith niya bang hisiyu in subay natu’ ibanan. Hangkan isab nasabbut in Sulga’ yaun ha pád siki sin Ina’ natu’. Hangkan isab mabilang "shahid" in manga sila magkawafat ha pag-anakan. Hangkan isab di’ tuud kitaniyu ampunun sin Tuhan sa lugay diyurugalan kátu’ in Ina’ natu’. Bat taymanghud ku, bukun ula-ula in pagdá nila, pagburus nila kaymu. Bukun ula-ula in sakit tiyahanan nila psal pag-anak kaymu. Bukun ula-ula in pagpalaggu nila kaymu, biy’sugan pa kaw sin ulung iban paglasa (misan biya’diin na in taud sin dusa mu kanila!).


          Hangkanda manga taymanghud ku, ayaw natu’ dihilan sakit atay in manga kainaan natu’. Ha waktu, pag-ubus mu mabassa in siyulat ku, kadtu kaw kan ina’ mu. Gulgula madtu, siyuma sila. Baytai sin kalasahan mu tuud sila. Bang kaw malayu’ kanila anduw’ tawagi, misan da kuman text. Pangayu’ kaw kamaapan kanila. Ayaw nakaw tumagad sin “Mother’s Day” ampa mu ini hinangun. Ayaw na kaw tumagad sin yaun na ha kukulangan hi Ina’ mu masuuk na mabut in kamatay. Anduw’ taymanghud ku, lasaha hi Ina’ mu, ayaw mu tuud siya pasári.

          Pa manga taymanghud ku awn na asawa bihaun, ayaw niyu pasári in asawa niyu. Anduw’ lasaha niyu sila labi pa rayng ha paglasa niyu pa baran niyu. Ayari niyu sila marayaw, pasal tantu di’ tuud kitaniyu makasibu’ sin pagsandal nila, pagsabar nila ha tiyap-tiyap magburus sila ha anak niyu. Pa kitaniyu isab ini manga kasubulan wayruun pa asawa, ayaw kitaniyu huminang sin salummi’-lummi’ hinang hikamula sin baran sin taymanghud natu’ kababaihan. Ayaran natu’ in manga taymanghud natu’. Bang ha susúngun awn na kitaniyu ma-asawa, bihadtu ra isab; subay natu’ sila ayaran. 

          Balikan ku biya’ salawat. Magsukul kitaniyu muna-muna pa Tuahn Rabbul Álamiyn amun tag-amulahi sin katán ini. Magsukul kita niyu pa manga Ina’ natu’ tunggal kalasahan. Pasal taymanghud, in pagburus nila kaymu, bukun tuud ula-ula.

          Magsukul ha panaynghugi, pamasahi  ha siyulat ku ini. Salam iban kasilasa pa kaniyu katan!



===============================Wakap==================================
(In manga patta’ kiyawa ha : http://my.opera.com/muhacir/blog/2011/03/05/paradise-lies-at-the-feet-of-your-mother; http://themyesterioumuslimahshaven.blogspot.com/2012/06/mothers-value.html;

In kaybanan manga information diy ha hál sin pagburus iban sin indaginis magjatu halawm niya, nakawa dayng ha kitab “William’s Obstetrics, 22nd Edition”


Kiyasulat sin pitsa 3 sin bulan February tahun 2013.

Bismillah. In hisulat ku ini dedicated pa katan sin bangsa Fatima, luba na in manga kainaan ha tilibut sin dunya ini.

    Dayng namán ha manga kahadis-hadisan sin Panghu’ natu’ Nabiy Muhammad (Salla Allahu ‘alayhi wa sallam) sampay pa manga ka-áyat-ayatan ha Qur’an mahamulliya, malaggu’ tuud in panghalgai sin Islam ha manga kababaihan, labi-luba na in manga sila kainaan. Bang ta asubuhun mayta’, hambuuk ha manga salaggu-laggu parsababan diy amuna in gaus nila tumatas sin hambuuk hinang landu’ in hunit, sakit iban bug-at niya. Amuna in pagburus.

          Manga taymanghud ku, bukun langug-langug in pagburus.  

    Dayng namán ha katagna’ sin pagburus sin hambuuk babai, mataud na indaginis metabolic changes in jumatu ha baran niya. Yan na in ngumiy’ in parasahan kahaba’ adlaw (sampay mabut magsuka), dumaran in panghinglaw, pag-ubus di’ na kaingatan bang unu in parasahan niya. Ha lawm sin 3 bulan makauna (1st trimester) magsaddiya na yan in baran niya ha bata’-bata’ yaun na inut-inut timubu’ ha kulangan-bata’ (uterus) sin ina'. In makauna 3 bulan ini mahalga’ tuud ha paglaggu’ sin bata’ pasal dayndiy tumagna’ in pagdevelop sin manga mahalga’ udjut-baran (organs) sin bata’-bata’ biya’ na sin utuk (brain) iban sin jantung (heart) niya. 

          Pag-abut tuw bulan pa taas inut-inut na yan lumaggu’ in bata’-bata’. Ha manga waktu ini (luba na ha hika-upat bulan) tumagna’ na magfunction in jantung sin bata’-bata’, tumagna’ na in paglibut sin dugu’ niya magdihil, maghatud sin tiyap-tiyap kalalagihan sin tiyap-tiyap udjut-baran niya. Dayndiy tibuuk na in tamuning (Placenta) sin bata’, amun mahinang muna-muna parsugpatan sin Ina’ pa anak niya. Hambuuk ha maka-ajayb ha tamuning ini, misan sila yaun nahinang sapantun “parsugpatan” sin duwa, diy’ tuud misan maglamugay in dugu’ sin ina’ iban sin anak. Misan awn sakit in Ina’ ha rugu’, diy’ tuud malamin in anak misan unuhun. Allahu Akbar! Sangat Makawasa in Tuhan!

          Agun in katán sin nutrients dayng ha pagkaunun sin Ina’ harap na madtu katan pa anak niya lumabay ha tamuning yadtu. Biháun kumusug na kumaun in Ina’ pasal bukun na hambuuk tau, bat duwa na in piyapakaun niya ha lawm baran niya; subay di’ na siya pagpasád ha pagkaun. Tumagna’ na sambil in pagtawagun “pangiram” sin ina' (Allahu Alam mahi awn bihadtu).  Sa’ misan bihadtu, sibu’ da kumaun mataud atawa kan kumaun tiyu’-tiyu’ in Ina’, in kamatauran sin pagkaun harap da madtu pa anak… Di’ tuud hapdiun in anak pasal manglawag tuud in baran sin Ina’ dugaing dán amun hika-support sin anak niya.

          Sawpama in mineral Iron. In Iron (Fe) ini malaggu’ panyap kalagihan ha paghinang sin dugu’-pula pagtawagun Red Blood Cells (RBC). Na in Iron content ha baran sin kababaihan bukun burus tiyu’-tiyu’ da (2.5 g) bang mu papagsilangun iban sin ha kausugan (hangkan isab labi mataud cases sin kababaihan in awn Anemia).  Maluhay ra isab magkalawa’ in Iron ha baran natu’ pasal kulang da in taud nila ini in magka-retain ha baran (magkará agun katan ha najis iban ihi’). Hilamud ta pa in taud sin dugu’ magkalawa’ kanila bulan-bulan ha kahaba’ awn sila bisíta.

          Na biya’diin na bang sila magburus? Bang burus in babai, in kamatauran (bang bukun katán) sin Iron niya harap madtu katán pa anak. Nasabbut natu’ sin kalagihan in Iron ha paghinang dugu. Na maglagi ra isab in anak ha yadtu pasal awn na siya dugu’ isab kaniya kandiy dayng ha Ina’ niya. Misan pa yan  biya’diin in taud sin Iron ha ina’ (mataud na ka atawa tiyu’-tiyu’),  in katán yadtu hiruhal sin Ina’ pa Anak niya! Magpati-ág na in Ina’ malayngkan sibu’ da sila maglagi hádtu! Maa shaa Allah! Hambuuk ini malaggu’ pamintangan kátu’ niyu sin bunnal tuud “Pagjihad” in pagburus sin manga kababaihan.





Contact Form

Name

Email *

Message *

Translate

Reading...

logo

This template was designed by SoraTemplates, "Boxer" Template. for free.

just saying. -Dr. Ahmad