Ahmad Sampang ibnu Hajiri, MD

A Personal blog by a Tausug medical student (now a doctor!) from Sulu and the stories that inspired him.
Follow Me

Kiyasulat sin January 22, 2013

Hambuuk adlaw, nakalandu’ tuud in hapdi’ ku. Wayruun aku nakakaun marayaw sin maynaat yadtu duwal tuna sandwich diyaragang ha hambuuk tindahan paglabayan ku iban tubig-tubig diyara ku pa iskul. Naubus mayan in klás namu’ sin maynaat (upat jám bagay), uws-uws na aku gimuwa’. Ampa nanglawag pagkakaunan bat damán makabáwi’ pasal wayruun nakakaun sin maynaat yaun. 

Awn pagkakaunan Tausug kaingatan ku. Maluhay in bayad (awn budget meal + libre sabaw tiyula’. yummm!). Sa’ malayu’-malayu’ siya panawun. Sa’ pagka labayan ku ra in Masjid pagsambahayangan ku, way na aku nagduwa-ruwa miyadtu pa kadday-kadday yadtu. Ganapan ta pa sin kulang in siyn diyá ku adlaw yadtu (kayman pilak da in nará ku kailu).

Ha lalabayan, nagtatali’ na aku bang unu in piy’un ku pagkaun… Ha halga’ 45 pilak, makakaun na aku hangka luag kaunun iban duwa lamay. Manjari manuk, manjari ista’, manjari ra isab sayul lamud-lamud atawa pansit bihon. Depende bang unu in nakaserve ha adlaw yadtu. Na namanawan na in bhoy.

Sakali, ha way pa aku naka-abut madtu, kiyta’ ku laung in bata’-bata’ ini kailu, kimukulang ha dán:


 Ampa aku isab namintangan… (tadaaaan!)

Imanud biya’ sapa’ in manga pangasubu ha lawm atay ku: Bang in aku ini hapdi’-hapdian na pasal wayruun hadja nakakaun sin maynaat yaun, biyariin na baha’ in sila ini? Nakakaun da baha’ sila misan da kuman Tuna sandwich? 

Bang in aku Alhamdulillah awn pa isab kay’man pilak hipamiy kakaun, biyariin na baha’ in sila ini? Awn baha’ sila misan da kuman hangpu’ pilak? 

Bang in aku makapiy’ pa bang unu in lamay ku gana-gana, biyariin baha’ in sila ini? Bang in aku makakaun na, kansuban na; in sila baha’ ini? Ka’nu baha’ sila last nakakinam sin kansub amu kansub maruhun yaun? 

Bang aku makauwi’ na pa báy ampa makahali-hali na, biyariin na baha’ sila ini? Awn baha’ kasilungan nila bang umulan matigda’? Awn baha’ katuwgan nila kantil-kantil ma-amu iban uw-an marayaw? 

Natalus siyulat sin November 21, 2012

Kaba'-kaba' puti'
Scientific name: Pieris rapae
(Ha wikipedia ku na kiyawa bat wayruun agutan hehe)
Awn ini kissa sung ku hitarasul. Sa’ sung ku mayan hisulat hibaktul, kiyahunitan aku manglawag kabtangan mabuntul. Kanda sa’ ku na hadja ini hisulat. Hisuysuy da kumán ha sasaat. Sari na misan sawsángat, salugay awn da isab makadawhat. Ha Mammayan hikalamud panumtuman, pa katán sin bakas na liyabayan. (Bang sawpama way niyu pa kiyabistuhan, in katan ini tiyuud siyulayan piyagkugdan-kugdan. :)

Hambuuk adlaw in aku namanawan, ha Pedro Gil street pag-ngánan. Piyasaran in baran nanglunsulan, misan harap pakain pa in abutan (salugay kabatukan da isab in dán balikan). Ha taud sin tau adlaw yadtu, tudju nila mari iban madtu. Di’ kaw makatuput ha lalabayan, biyariin pa bang ha sasakatan. In hibuk sin Manila’ makabisu na, in katan sin tambutsu nag-asu na; in tiyap-tiyap manusiya awn pag-uws-uwsan niya, duwal batu in di’ mag-iyg ha biyutangan niya. 

Sakali ha taud sin kahilu-halaan yadtu, awn hambuuk kaba’-kaba’ kiyta’ ku. Naglulupad iban pikpik niya asibi’, in walna’ niya anduw’ puti’-puti’. Na in aku isab ini nainu-inu, aykaw “dayng hain siya?” in pangasubu. Pasal tantu hambuuk puti’ kaba’-kaba’, ha hula’ ini máhang kaw makakita’. Hangkan isab in aku imapas, pakain in luparun niya hiuntas. Kalu ha ruhul sin dán ku kakitaan, in sumping pugad niya piyaghuhulaan.

Kimabad-kabad siya, limupad-lupad. Timaas, miyaba’ ampa limiyad-liyad. Atas ku timangkis ha manga tau ampa imuntas. Kabugaan in siya malawa’, ha pangatud ku mabutas. Sa’ in taud isab sin tau adlaw yadtu. In katán sila harap mari, in aku harap madtu. Aykaw ha taud nila, maray’ isa-isa ku ra háti’, in nakakita’ ha kaba’-kaba’ yadtu, kaba’-kaba’ puti’. 

Aha! Tagha’ awn limabay sasakatan dakula’. Tarak malaggu’, nagdará batu iban lupa’. In dágan di’ kahawiran landu’ in biskay. Anduw’ in kaba’-kaba’ ku yadtu, way rapat nasapsay. In aku landu’ isab nasusa, nagday’-day’ pa higad dán, kalu abutan ku pa. Sari na in sumping yadtu di’ na kakitaan; misan pikpik niya ra kuman in kasaksian. Pag-abut ku madtu hapus napas na. Puas limingi’ pa tuu, ampa isab limingi’ pa lawa. Misan lambung ikug niya wayna. Anduw’ in bagay ku yadtu, maray’ na hit-and-run na.  

Mahi baha’ awn waktu in bihayni magjatu? Awn na kabaakan mu, kakitaan mu maamu; sakali bang apasun gammán lumayu’ pa; bang sung na abutan, ampa na isab malawa’ pa. Adlaw yadtu namintangan sa aku, ha tiyap-tiyap adlaw tumagad da aku. Kalu baha’ kunsuwm ku’nisa kakitaan ku ra, in kaba’-kaba’ puti’ iban paglupad-lupad niya.

Salam iban kasilasa!

Kiyasulat: January 9, 2013

Bismillah.
In manga bata’ iskul ha Medicine (Med-Student in short), mabilang na sila ha uwtan sin “mahinang na duktur” iban “bakas pa pasyente”. Bang awn hambuuk dán liyalabayan nila, yaun pa sila ha gi’tungan: wala pa nakaratung pa tudjuhun nila, sa’ wala pa isab nakalayu’ dayng ha tiyaykuran nila. Bukun pa sila manga duktur, di’ pa sila makaubat iban makadihil diagnosis sa’ awn na maniyu’-tiyu’ panghati nila ha pasalan sin manga indaginis-barapa sin pag-ubat. Pagká ba’gu ra isab sila nagtagna’ ha lalabayan sin “mahinang na duktur”, masi-masi pa yaun kanila in pamikilan sin manga pasyente; kaingatan nila bang mayta’ bihaini in paghinangun sin manga pasyente pasal bakas da isab sila didtu (laung nila, in kaibanan manga duktur kunu’ kalupahan nila na sin in sila manga pasyente ra isab tagna’…) In suysuy ku yari, hambuuk suysuy ha lawn pikilan sin hambuuk tau ha gi’tungan pa sin dán nasabbut.  

Ha Wards

Laung sin consultant namu’ ha 2nd Ward Work namu’ ha Neuro (amun hammis nakalabay yaun)

“If you have a very good history of the patient’s illness, you can already have a good diagnosis...”
 Unu ta’ in pagtawagun “History of patient’s illness” atawa HPI ini? Mayta’ kunu’ ini mahalga pa manga duktur, sambil misan waypa sila nagconduct physical exam (PE atawa check-up), salugay marayaw in HPI, maingat na nila in sakit sin tau?

Maray’ daran natu’ ra isab ini pagkalabayan, amun bang kita magpacheck-up na pa duktur, asubuhun kita sin manga pangasubu bihayni-bihadtu. Kamawmuhan panagasubu kátu’ in: “Mayta’kaw nagpacheck-up?”, “Unu in niyananam mu?”, “Hain in masakit?”, “Ka’nu pa timagna’ in sakit atawa hinglaw?”, “Unu in kiyaun mu?” iban “Unu in inum mu ubat?” Ini in pagtawagun HPI kaina, atawa ka “History Taking”, amun mangasubu in duktur ta ha habal sin unu tuud in jimatu mayta timagna’ in pag-ngiy’ sin parasahan sin pasyente, iban in pasyente isab hibayta’ niya pa duktur in manga yadtu.

Bang ta taliun biya’ manga simple pangasubu ra ini katan, biya’ da kaw dimá nag-isturi iban hambuuk bagay atawa kakilahan mu bihán. Pasal, subay tuwi’ bihadtu in dagbus sin pagdá mu magbissara iban pasyente bang kaw duktur. Pasal in kita niyu manga pasyente magpacheck-up, awn waktu maluman dumá magbissara, atawa ka malisu’ bihán, di’ hibayta’ in katan sin jimatu (amun mahinang sabab kulang in makawa’ sin duktur info amuna in hikasá’ sin pagdiagnose kaniya). Ampa mahalga’ ini. Bang kahallian da isab, di’ tuud manjari malawng in duktur pasal baran sin pasyente in magmula; way bilang magpa-chamba hadja pasal kabuhi' na in malapay riy. (Sa' syempre isab, in manga duktur manga manusiya' da isab, magkalaung da...)
Bismillah.

Yari aku naghihinang sin paper works namu' para ha first Ward Works namu' ha OS202: Clinical Neurology. Natali' ku sumulat-sulat na sambil hawpu' suysuy ha pasalan sin first ward work ko ha Philippine General Hospital...

Hambuuk ha manga marayaw tuud hipagpa-experience ha manga bata' iskul sin YuPi amuna in pag-involve na kanila magtuy pa clinical aspect sin Medicine sampay involvement iban manga pasyente nila. Baba first year pa kunu', anarun na asal kami duma magbissara iban manga pasyente namu', hinduan kami maghandle kanila, bang biyariin in proper pagconduct sin PE (Physical Examination) iban Hx (History Taking). Ha bihayni training kunu' maappreciate namu' na tuud in manga lectures hipaghindu' kamu'. Bukun ha katas hadja hisulat iban bassahun, bat awn magtuy application.


Way agad in komik-komik ini ha suy-suy ta riy. Biyutangan ku hadja bat malingkat hehehe

Bayta' bunnal, bukun ini in first experience ku dima nagbissara iban pasyente. Bakas na kami nakapag-exam ha Dermatology, one-on-one iban pasyente (wayra isab sakit nila, sa pasyente ra in tawag namuh hehe). Pag-ubus ha Pulmonary, Cardiology iban Gastro-Intestinal sambil ha Ethics Module namu' awn da isab kami manga pasyente pag-ibanan iban pagkitaun (bukun pagpraktisan, majapuk kita sin consultant, hehe). Sa' manga basics pa isab katan, way pa kami miyabut pa manga kasakit-sakitan. 

Ingatun unu in niyanam nila mayta sila miyadtu pa hospital atawa ka mayta sila naraa madtu; unu in manga sakit nila tagna', unu in pag-inumun nila ubat; unu in kasakit-sakitan sin asawa, taymanghud, ama', ina', anak iban lahasiya' sin yaun naadmit. Yadtu in pagtawagun History Taking. Bang awn pa instruction daing ha consultant atawa preceptor (manga Doctor da ha hospital isab), magconduct na kami sambil Physical Examination, depende ha unu module na kami tungud.

Bismillah.

Ha pagsilak na mán sin matasuga, in lindum sin dum limabay inut-inut na simawa. Alhamdulillah, hambuuk adlaw na isab in sung tumagna’. Hambuuk adlaw, diyuhal kátu’ sin Tuhan Bayng ulungun, ha supaya marayaw natu’ pa in manga salla’, mapabuntul in manga bingkuk, iban kalanuan in manga bakas kiyalummi’an.

Ha pagbati’ ku kaina maynaat, pagsiyb ku pa tandawan, masi-masi pa tigidlum in langit ha taas, wayruun pa in si’nag sin sugha. Sa’ misan bihadtu na malindum, in sawa sin manga kabáy-báyan ha tilibutan namu’ iban sin manga kabildingan naglalanjangan na; sambil in hibuk sin manga sasakatan nagdaragan misan lisag upat pa sin maynaat, hambuuk panumtum káku’ sin wala’ na tuud aku ha hula’ ku kalasahan. Yari na isab aku ha hula’ daira Manila, tumukbal sin miyaksud ku riy: mag-iskul. 
Manila skyline

Bang hadja mahinang bunnal in manga tagaynup, marai’ matug na aku balik. Pasal ha taygaynup ku, yadtu aku ha hula’ ku. Ha tagaynup ku, nag-aagad kami iban manga sila kalasahan ku, hi Inah ku, in manga taymanghud ku. Ha tagaynup ku, wayruun na aku dugaing kasusahan pasal in katan naagad na ha kabayaan namu’ katan. Sa’ biya’ da isab sin tagaynup ku pagtuwgan, nakabati’ da aku. Biya’ sapantun si’nag sin suga, timampal káku’ sin yari na in kasabunnálan ku biháun. Wayruun na aku ha lawn tagaynup ku, kailu.

Amun tuwy (3) dum limabay yaun, didtu pa aku ha bay natuwg ha tilam-tilam piyagsasawhan ku iban manga manghud ku. Pagduwm hambuuk, didtu na aku ha taas kappal, nagpa-anud ha dagat. Pagbalik didtu na aku ha bay sin inaun ku, ha Samboangan (wayra aku nakatuwg pasal mahibuk in manga magbubustak pasal New year nila). Kabii, yari na aku ha bilik-bilik namu’, isa-isa ku ra iban Electric fan ku.

“In pilangka bulan limabay biya’ ra sin kahapun yaun,” Agi ku pa baran ku bat aku di’ na magdrama diy ha guwa’-guwa’ sin bilik namu’ ini, “Hangkanda, manjari ta iyanun in pila bulan pa lumabay ini biya’ da isab sin kunsum dumatung da, In shaa Allah.” Kalagihan ku ra kuman in magsabar; tumagad sin tiyap-tiyap si’nag sin sugha sampay dumatung in adlaw yadtu amun makabalik na isab aku pa Lupa’ Sug, kasilayan na isab in hula’ ku iban sin sila manga kalasahan ku. In shaa Allah. In shaa Allah.

Dai’-dai’  pa yaun, kiyta’ ku na in si’nag sin sugha ha subangan kimanat na pa kalangitan. Nagpahati sin hambuuk adlaw na isab in timagna’, Alhamdulillah. Iban subay magsaddiya na aku madtu. 

(Minum kita niyu kahawa. Hehehe.
In Post ini hilamud ku ha Series “Limang Minuto” Bahasa Sug version. Sa’ limabi aku ha 5mins kasi masarap in topic. “Masarap” biyah kahawa iban tinapay taga mantakilya hehe. Magstory2 man kita niyu balik.)

Salam Kasilasa! 


Contact Form

Name

Email *

Message *

Translate

Reading...

logo

This template was designed by SoraTemplates, "Boxer" Template. for free.

just saying. -Dr. Ahmad