Doc Ahmad Hajiri

Nagbustak na isab sin dum limabay yaun.  Makusug in bustak bat najugjug in bay namu' kailu. Laung sin kaybanan ha gimba, laung sin kaybanan ha Brigade sin Marines.  Way pa agun miyabut hangka-adlaw in haylaya puasa, awn na magtuy nagbustak. Mayta na baha' in hula' ini? b Misan bulan puasa wayruun nila ra liyappas, masi-masi ra in paghilu-hala' nila. Hambuuk adlaw awn nagbustak didtu ha tungud public hospital, ha waiting shed, ha guwa’. Maynaat pa kunu’ yadtu sung na pagsusuwd sin kabataan pa iskul. Awn nahalul duwa atawa tuw. Awn pa agi bata’-bata’ kunu’ sung paiskul in hambuuk nalapay. Agi isab sin kaibanan, nawafat da kunu’ kailu in hambuuk, amun timitindug-tindug ha lugal-lugal yadtu. In kainu-inuhan isab sin mga tau, angay-angay isab in lugal yaun kiyalawaan pulis-sundalu ha adlaw yadtu. Laung ha gimuwa’ news ha National TV in target kunu’ pabustakan in mga marines sundalu pasal masuuk man yaun ha campo nila. In nagpabustak kunu “Abus” na isab. In tau ra...

Originally written: September 8, 2013 Bismillah. Hambuuk adlaw awn kami pagtawagun preceptorials ha PGH (Philippine General Hospital). Didtu kami ha Pediatrics Ward, manga bata’-bata násakit in dáhun namu’ magbissara iban chek-upun. Awn da i sab kami preceptor atawa mastal duktur da isab maghindu’ kamu sin unu in hinangun. Pagsuwd na mán pa ward, kasusahan na tuud in dumagpak pa mata mu. Kakitaan mu in taud sin bata’-bata’ násakit: yaun na in nanghuhubag in uw, kiyapapalian, sampay agun ampa pila bulan in ummul sa siyasangunan na oxygen iban IV fluid (dextrose laung sin Tausug). Kiyarihilan man kami pasyente, nagtagna’ na in mastal maghindu’ kámu’. Awn na kaybanan ha mga iban ku in dimá nagbissara iban ina’ sin bata’-bata’, in kaybanan isab dimá naa nagpanayam iban bata’-bata’ bat lumuwt kanila. Sa’ in aku dugaing in kiyajagahan ku. Ha katan sin manga bata’-bata’ násakit ha ward yadtu, hambuuk kanila in kiya-idlapan ku. Hambuuk bata’-bata’ usug mag-ummulan hatiku mang...

Bismillah. Mataud na isab in jimajatu biháun subay dihilan natu’ waktu hátihun. Ha hula’ masi-masi in habal sin pagsaggaw-tau atawa kan pagkidnap. Ha pila adlaw puas sin bulan Ramadhan nagsunud-sunud isab in pagbustak madtu-mari. Timampal da isab in habal sin pagtakaw siyn sin manga tau ha parinta Pilipinas (bunnal way kita lamud kanila, sa’ lapay ra kita sin kakahinang ini). Magsusung da isab in adlaw sin pagbilma’rup sin parinta pilipinas iban sin tumpukan MILF. Ha habal ba’gu yan nagpamahalayak na sin kalimayahan in Maas Nur Misuari iban MNLF ha hula’. Ha hula’ malayu’ isab biya’ sin Egypt dimatung na in waktu pag-atubang sin tau raayat iban sin sundalu sin parinta nila… Di’ aku makarihil pamikilan (opinion) ha tiyap-tiyap habal nasabbut, mataud pa aku masi di’ kahátihan. Sa ha katán sin nasabbut yadtu, hambuuk da in matampal káku’: napulak-kanat in raayat Muslimiyn biháun. Bunnal awn manga habal marayaw magdatung, sa’ kamatauran labi makasusa. Ha biháun kiykita’ k...

Bismillah Nagbaha' ha Taft Iyabutan na isab kami sin ulan matigda’ diy ha hula’ Manila. Ulan matigda’ agaran sin hangin makusug. Di’ isab mabilang unus in kaybanan, sa sibu’ da in guwa’ niya: Maglakab-baha’ na isab ha kaybanan lugal; masuspend na isab in klas sin kaiskul-iskulan (magkalapay ra sambil kami ha medschool; ampa bukun langug bang masuspend in class pasal kami bata; iskul da in magmula). Di’ magkaubus in hangaka tahun sin wayruun lumabay ulan dakula’ pa hula’ ini. Gaid sin bunnal in bayta’ sin kamáasan sin awn tuud mulka’ ha hula’ ini. Di’ kapaglangugan in hula’ ini bang dumatung in bagyu agaran pa ulan matigda’ iban paglakab-baha’ ha karán-dánan. Magtrapik na isab. In manga tau sa da lumubung pa baha’ yaun nag-aanud ha supaya maka-untas hadja sin dán. Di’ ra maunu bang malanu’ in tubig yaun nag-aanud, sa’ ná kayngatan tan a, yaun na katan in kalummi’-lummian naglamud-lamud. Sa’ unu isab in mahinang ta? Duwal bang kaw mabaya’ matuwg ha sawm sisilung...

Bismillah In tiyap-tiyap panagnaan subay tuud pagsaddiyahan. Mataud jumatu amun dih ta kaingatan, bang kita wayruun nakasaddiya asal. Ha wala’ pa dimatung in kunsum, subay ha biháun pa kaingatan mu na bang unu in tudjuhun mu. Ha supaya bang dumatung na in adlaw yadtu, di’ nakaw maglawag pa sin dán, bang harap kaw pakain. Subay ra isab pagsaddiyahan in kaibanan manga prublima manjari jumatu ha susungun, ha supaya makasaddiya da isab kaw.  Biya’ da isab sin kabuhi’ iban kamatay. Ha wala’ pa dimatung in kamatay subay saddiya na kita bang unu in hinangun bang in waktu yadtu dumatung na. Tumtumun ta sin in kita ini dih da laung maglugay diy ha dunya ini. Misan pa ayn biya’diin in daya mu, in taud sin sinapang mu, in taud sin lahasiya’ mu, in kusug sin kawasa mu, tantu in katan yan ha panagnaan sadja. Di’ da lumugay, dumatung da isab in hinapusan niya. Malawa’ da sila katan. Biya’ sin dunya ini, biya’ da sin kabuhi’ mu, tantu awn hinapusan niya. Asal in tiyap-tiyap panagnaa...

Bismillah. Ha lawm lima minit sumulat aku, In shaa Allah… sin unu-unu na in sumuwd pa lawm utuk ku, hisulat, hitayp mari… sari na madtu magkulang-maglabi. Biháun “kahawa” in mabaya’ ku pagbissarahan. Unu baha’ in awn ha kahawa mayta matagi in manga Bangsa Sug kaniya ini. Bang kaw madtu pa tiyanggi nalibut kaw sin kahawahan. Luba na bang kaw madtu pa kagimbahan, misan wayruun tinda magdaragang dih da malawa’ in kahawa ha kakusinahan sin mga tau. Basta laung niya awn da Tausug duun, awn na hadja Kahawa Sug (Native coffee).  Mapasu’-pasu’ pa… nag-aasu… huyup-huyupun ampa higupun madtu… aruuu rayang, way na mabisa dayng hadtu… Depende na kaymu bang kaw mabaya’ mapait-pait, atawa maimu’-imu’… atawa kan tublak-tublakan mu pa sin tinapay,.. na! Masarap sayan magkahawa bang mahaba’ in pag-isturihan niyu, sibu’ da kan tau maas atawa manga tambay ha higad dan… basta awn kahawa iban bang-bang sug atawa juwalan, OKs na, wayna paglawag dugaing ha butangan. Misan bihayni in i...

(kiyasulat sin pila bulan na in limabay yaun...) Bismillah. Sin pila bulan na in limabay yaun (agun hangka tahun na maray’) ha wala’ pa aku timagna’ nag-iskul ha UP Med, awn jimatu hambuuk parakála mabilang ku hambuuk pangadjian káku’ ha hál sin halga’ sin kabuhi’ iban sin kamatay. Ini in suysuy hayadtu: “Hambuuk adlaw landu’ mapasu’ in suga diy ha tiyanggi sin sambuwangan (Zamboanga) .  Awn piyakawa’ káku’ sin nakura’ namu’ ha upis (office) sin mataas-suga yadtu hangkan didtu na aku ha tiyanggi sambilk imaun iban nag-Zuhur.  Amun sung na aku magbalik, harap na aku pa parádahan jiyp awn larak-larak sasakatan (biya’ Van sadtu, sa’ wayruun na silikan. Halu’ na ba bang iyanun). Bukun malayu’ ha sasakatan larak yadtu ha higad dán, awn isab kiyta’ ku manga tau nagpupuwn-puwn bihán (maray’ manga magdaragang yadtu katan). Biya’ awn naghilu-hala’ ridtu; awn kunu’ piyunung lawng sin magdaragang siga namumuwkut ha higad dán iban dagangan niya. Sa’ wayruun na aku na...

[Bahagian hika-ruwa. Bassaha naa in bahagian nakauna dayndiy: Pagburus: bahagian 1 ]           Ha lawm sin siyam bulan jumati ini katán. Mataud pa dugaing indaginis ngiy’ parasahn bang in babai nagbuburus sa’ wala’ natu’ na siyabbut dayndiy. Yan in pagtikdag sin anak ha lawm tiyan, in hapdus niya di’ agun mabista. Sa’ sandalan da sin Ina’ ta. Yan in bug-at sin bata’ yaun ha lawm tiyan niya, kahunitan na siya agun manaw. Sa’ sandalan da sin Ina’ ta. Yan in ngiy’ parasahan sin baran. Sandalan nila ra. Sampay dumatung in sangput pag-anak amun wayruun na sumibu’ sin sakit niya. Allahu Akbar! in hunit sin mag-anak di’ hikasipat in sakit niya (Alhamdulillah biháun, awn na manga anesthesia; sa’ ha wala’ pa in manga modern facilities wayruun hipag-ubat kanila). Bihadtu na in sakit biya’ da kaw iyuturan lima. Sa unu? Siyandalan nila ra. Ha pagbugsak ta pa sikaan, hat kakitaan in anak nila yaun na nagkukulihik nagtatangis, maka-uyum pa sila. Malawa’ katan in sakit ...

Kiyasulat sin pitsa 3 sin bulan February tahun 2013. Bismillah. In hisulat ku ini dedicated pa katan sin bangsa Fatima, luba na in manga kainaan ha tilibut sin dunya ini.     Dayng namán ha manga kahadis-hadisan sin Panghu’ natu’ Nabiy Muhammad (Salla Allahu ‘alayhi wa sallam) sampay pa manga ka-áyat-ayatan ha Qur’an mahamulliya, malaggu’ tuud in panghalgai sin Islam ha manga kababaihan, labi-luba na in manga sila kainaan. Bang ta asubuhun mayta’, hambuuk ha manga salaggu-laggu parsababan diy amuna in gaus nila tumatas sin hambuuk hinang landu’ in hunit, sakit iban bug-at niya. Amuna in pagburus.           Manga taymanghud ku, bukun langug-langug in pagburus.       Dayng namán ha katagna’ sin pagburus sin hambuuk babai, mataud na indaginis metabolic changes in jumatu ha baran niya. Yan na in ngumiy’ in parasahan kahaba’ adlaw (sampay mabut magsuka), dumaran in panghinglaw, pag-ubus di’ na kaingatan bang unu in pa...

Kiyasulat sin January 22, 2013 Hambuuk adlaw, nakalandu’ tuud in hapdi’ ku. Wayruun aku nakakaun marayaw sin maynaat yadtu duwal tuna sandwich diyaragang ha hambuuk tindahan paglabayan ku iban tubig-tubig diyara ku pa iskul. Naubus mayan in klás namu’ sin maynaat (upat jám bagay), uws-uws na aku gimuwa’. Ampa nanglawag pagkakaunan bat damán makabáwi’ pasal wayruun nakakaun sin maynaat yaun.  Awn pagkakaunan Tausug kaingatan ku. Maluhay in bayad (awn budget meal + libre sabaw tiyula’. yummm!). Sa’ malayu’-malayu’ siya panawun. Sa’ pagka labayan ku ra in Masjid pagsambahayangan ku, way na aku nagduwa-ruwa miyadtu pa kadday-kadday yadtu. Ganapan ta pa sin kulang in siyn diyá ku adlaw yadtu (kayman pilak da in nará ku kailu). Ha lalabayan, nagtatali’ na aku bang unu in piy’un ku pagkaun… Ha halga’ 45 pilak, makakaun na aku hangka luag kaunun iban duwa lamay. Manjari manuk, manjari ista’, manjari ra isab sayul lamud-lamud atawa pansit bihon. Depende bang unu in nakaserve h...

Natalus siyulat sin November 21, 2012 Kaba'-kaba' puti' Scientific name:  Pieris rapae (Ha wikipedia ku na kiyawa bat wayruun agutan hehe) Awn ini kissa sung ku hitarasul. Sa’ sung ku mayan hisulat hibaktul, kiyahunitan aku manglawag kabtangan mabuntul. Kanda sa’ ku na hadja ini hisulat. Hisuysuy da kumán ha sasaat. Sari na misan sawsángat, salugay awn da isab makadawhat. Ha Mammayan hikalamud panumtuman, pa katán sin bakas na liyabayan. (Bang sawpama way niyu pa kiyabistuhan, in katan ini tiyuud siyulayan piyagkugdan-kugdan. :) Hambuuk adlaw in aku namanawan, ha Pedro Gil street pag-ngánan. Piyasaran in baran nanglunsulan, misan harap pakain pa in abutan (salugay kabatukan da isab in dán balikan). Ha taud sin tau adlaw yadtu, tudju nila mari iban madtu. Di’ kaw makatuput ha lalabayan, biyariin pa bang ha sasakatan. In hibuk sin Manila’ makabisu na, in katan sin tambutsu nag-asu na; in tiyap-tiyap manusiya awn pag-uws-uwsan niya, duwal batu in di’ mag-iyg h...

Kiyasulat: January 9, 2013 Bismillah. In manga bata’ iskul ha Medicine (Med-Student in short), mabilang na sila ha uwtan sin “mahinang na duktur” iban “bakas pa pasyente”. Bang awn hambuuk dán liyalabayan nila, yaun pa sila ha gi’tungan: wala pa nakaratung pa tudjuhun nila, sa’ wala pa isab nakalayu’ dayng ha tiyaykuran nila. Bukun pa sila manga duktur, di’ pa sila makaubat iban makadihil diagnosis sa’ awn na maniyu’-tiyu’ panghati nila ha pasalan sin manga indaginis-barapa sin pag-ubat. Pagká ba’gu ra isab sila nagtagna’ ha lalabayan sin “mahinang na duktur”, masi-masi pa yaun kanila in pamikilan sin manga pasyente; kaingatan nila bang mayta’ bihaini in paghinangun sin manga pasyente pasal bakas da isab sila didtu (laung nila, in kaibanan manga duktur kunu’ kalupahan nila na sin in sila manga pasyente ra isab tagna’…) In suysuy ku yari, hambuuk suysuy ha lawn pikilan sin hambuuk tau ha gi’tungan pa sin dán nasabbut.   Ha Wards Laung sin consultant namu’ ha 2nd Ward...

Bismillah. Yari aku naghihinang sin paper works namu' para ha first Ward Works namu' ha OS202: Clinical Neurology. Natali' ku sumulat-sulat na sambil hawpu' suysuy ha pasalan sin first ward work ko ha Philippine General Hospital... Hambuuk ha manga marayaw tuud hipagpa-experience ha manga bata' iskul sin YuPi amuna in pag-involve na kanila magtuy pa clinical aspect sin Medicine sampay involvement iban manga pasyente nila. Baba first year pa kunu', anarun na asal kami duma magbissara iban manga pasyente namu', hinduan kami maghandle kanila, bang biyariin in proper pag conduct sin PE ( Physical Examination ) iban Hx ( History Taking ). Ha bihayni training kunu' ma appreciate namu' na tuud in manga lectures hipaghindu' kamu'. Bukun ha katas hadja hisulat iban bassahun, bat awn magtuy application. Way agad in komik-komik ini ha suy-suy ta riy. Biyutangan ku hadja bat malingkat hehehe Bayta' bunnal, bukun ini in first  exp...

Bismillah. Iban mga classmate ku ha Histology class namu'. Bang hisiyu in maitum duun, aku na sayan hehe. Kaina, ha sa'bu nagbabassa-bassa aku sin mga kalagihan bassahun (bahasa nag-study, sa biya' agun way ra sumud pa utuk ku...), kiyta' ku in "Schedule of Classes 1st Semester" ha suksukan sin kantil. Kiyawa' ku na ampa iyukab bang hain na tungud in naabut namu'. Pagkita ku, ay kaw, HANGKA PITU ra kuman tuwih in nakapin ha mga classes namu'!  SubhanaAllah. Gaid sin mabiskay tuud maglupad in waktu. Bukun biya' ba'gu-ba'gu ra yaun, ampa aku dimatung pa hula' ini. Nanglawag bay kahula'an. Nanglawag kakilahan. Nanglawag kapagkaunan amun Halal (Alhamdulillah nakalawag da isab kami ha tabang sin magulang ku, hi Inn, iban mga bagay niya). Nanglawag Masjid masuuk kasambahayangan.  Bukun kah'nu-ka'nu ra yaun, ampa timagna' in pag-iskul ku diy ha UP College of Medicine. Timagna' nag-anad-anad, simulay ba...

Ha laum sin Classroom namu: BSLR-East Bismillah Waypa aku nakatagna’ magstory about sin kabuhi’ ku bihaun (buhi’ pa isab kita, hehe). Dih ku na maraih ini katagnaan bang daing hain nagtagna’ in class namuh, sa unu bang unu na in yari bihaun, sulayan ta hisuysuy. Kalu awn makawa’ ta misan maniyu’-tiyu’ pangadjian (naks). Kahapun, Alhamdulillah ampa naubus in 2nd exam namu’ ha OS205 (Thorax), amuna in Cardiac Physiology. Unu ta' ini? In piyaghindu’ kamu’ indaginis-barapa ha pasalan sin jantung (heart) sin tau. Malingkat tuud, mataud aku kiyaingatan bahgu pangadji’an. Ha laum sin duwang ka pitu limabay, hinduan kami ha mga topic: Cardiovascular Physiology (bang biyariin magpump in jantung natu’) iban unu-unu na in kumugdan related ha Cardiovascular System atawa CVS. Daing ha topic Cardiac Cycle (unu na mayan in magjatu ha tiyap-tiyap “tibok ng puso”; pila in taud sin dugu’ mag-guwa), Hemodynamics (pagdagan sin dugu’ daing ha jantung pa baran, sambil magbalik); sambil...

Bismillah.. Malugay na aku wayruun nakasulat diy ha blog ini. Ha laum sin pila bulan limabay daing ha kasuwd aku pa UP College of Medicine, agun nagsunud-sunud na in mga hinang madtu-mariy. Kahaba’ hangka pitu awn kami exams. Kansa misan biyariin in baya ku magpost, agun kahunitan na aku manglawag time misan da kuman mag-update sin blog ku laung kailu. Higanap mu pa in pag-iyanun “Adaptation Stage” ku ha hula’ ini landuh in layu’ pa hula’ ku kalasahan; bukun hat ha layu’ niya ha hal pag-untasun (distance), sa’ sambil na ha layu’ sin piyagbiddaan sin tilibutan ku atawa ka “environment”. Bunnal niya, kiyahunitan tuud aku. Sa’ laung sin hambuuk taymanghud nagpatumtum kaku’: “Wayruun tau piyag-anak maingat na asal manaw.”  Ay ma’na, wayruun maluhay ha katan sin hinang kabayaan mu, miyumuhut-muhut mu abutan. Subay in katan ini labayan panandas iban hunit; iban subay tuud paglugtuan iban pagsabaran.  Alhamdulillah, magsukul aku pa Tuhan Rabbul ‘Aalamiyn ha katan si...

Do you want to learn how to speak in Bahasa Sug (Tausug Language)? Do you know someone who is a Tausug, and wanted to surprise them by speaking with them in Tausug fluently? Do you have some words or phrase you want to be translated into Tausug? Or Are you just someone who will enjoy learning a new Language? But, too sad there is only a few sites having an easy-to-follow, tutorial on how to learn Bahasa Sug...? Well, worry no more! Starting June 2012 (that's tomorrow!), a new site created to cater the need of those who wanted to Learn Bahasa Sug by heart is here! Introducing... "TAUSUG 101: Learning Bahasa Sug" by Anak Iluh. It's finally here! Your one-stop online tutorial site for learning Bahasa Sug--the FUN WAY!. It's a simple site having the following features: 1) GRAMMAR LESSONS = a series of easy-to-follow, subject-based lessons on Bahasa Sug directly from a homegrown-Tausug from Sulu! You don't have to know a lot of grammar rule and t...

Bismillah. For the past few months, I have received a number of emails ffrom different readers of our humble blog—at least now I know we have other readers aside from my, uhm, myself. Most of them are asking for the Tuasug (Sinug) translations of some words or phrases, some of them had expressed their interest in learning our local language. They have different reasons ranging from simply being curious to wanting to surprise their love ones who are Tausugs (or at least knows the language). Someone is even a linguist who wanted Tausug (Sinug) to be his 10th learnt language! Wow! I tried to reply to their emails as much as I can; answering their questions, translating some words, explaining some (those that I can handle)… And little by little, I found myself enjoying this kind of ‘sharing’ my own language to other people. Maybe it is not as effecting as learning from formal schools or directly conversing with one another, but at least I was able to share something, somehow…which is ...

Ha kahaba’ waktu magpaka-atud aku pa kalauran sin dagat, ha hula’ naka atawa ha dugaing lugal, di’ ku tuud kahawiran in makauyum ha pangatayan ku. Biya’ aku sapantun amuin bata’2 ampa nakabalik pa pipihan hi inah niya. Ha laum jantung ku in kahanung, kasanyang… Daran ku magkaiyan ha baran ku, “bunnal sa, in dagat ini biyah da isab sin kabuhi’ ku…” In kabuhi’ ta biya’ da sapantun sin dagat yaun; Anud madtu, anud mari. Di’ kaingatan in tubtuban ta bang hain humundung. Mataud pangasubu dih ta pa kaingatan sambungan; mataud lalabayan, sung ta pa untasun. Maladju-malawak pa in sungan ta, in manjari ta tukasun. Mataud indaginis ha lauman niya, sibu’ da hikatabang atawaka makamumula. In kabuhi’ ta biya’ da sapantun sin dagat yaun; Awn waktu ha laum kahanung, di’ maghibal-hibal. Awn waktu in kita magpa-agad na hadja ha pakain-pakain na in anuran niya. Awn waktu isab ha laum harubiru, ha laum alun malaggu’ sa’ ta atuhan. Ha laum badju, atawa unus dakula, makahanggaw manglubu sin ka...

(5minuto Serye, Tausug Version) Time starts... Taumpa. Dih natuh pagkalupahan in taumpah natuh bang kitaniyu manaw na. Indaginis in dagbus, indaginis in walnah, indaginis in laggu', indaginis na in style. Sila ini in nagdirihil ha siki natuh taming daing ha makamumula; daing ha pisak, batu; buhangin naka atawa bagunbun; bagbag kassa iban lura'. Taumpa. awn Boots, leather; awn sandal; awn rubber; awn pangjogging, awn pangsputing; awn da isab pang iskul. Sah misan biyariin in taud indaginis taumpa; masi2 mataud daing ha mga tau miskin iban dukka, wayruun misan hambuuk hansipak taumpa. Bunnal niya kiyahunitan isab aku magsulat sin post ini; LIma Minit Serye; Misan bihadtu in mattan maksud ta ha post ini amun magsukul kita sin awn taumpa ta. Dih ta pasaran lummi-an hadja; subay ayad-ayaran ta; pasal misan siya yaun ha babaan sin siki ta, malaggu in kiyatabang niya katu niyu. Ubus subay ra isab siya dih hipagbugit bang mahalu na. ==========...